محمد مهدى ملايرى
153
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
روانگان ديبهر نظير ديوان آتشكدهها ديوان ديگرى بوده كه آن هم تا حدى با امور مذهبى و اعتقادى سروكار داشته و آن ديوانى بوده كه به گفتهء خوارزمى رئيس و متصدى آن را روانگان ديبهر مىخواندهاند و به عربى صاحب صدقات المملكة ترجمه كردهاند كه به تعبير امروز بايد او را سرپرست امور خيريه و اوقاف ناميد . از خبرى كه ابو حنيفه دينورى نقل كرده چنين برمىآيد كه شخصى كه داراى چنين سمتى مىشده از بزرگان و صاحبنظران كشور و دولت به شمار مىرفته است . وى يكى از بزرگان كشور را كه پس از مرگ يزدگرد پسر شاپور معروف به بزهگر ( در عربى يزدجرد الاثيم ) همپيمان شدند تا فرزندى از فرزندان او را به شاهى نپذيرند ، فنا خسرو ( پناه خسرو ) صاحب صدقات المملكة نوشته كه ترجمهء همان عنوان فارسى روانگان ديبهر است . دينورى نام اين شخص را در رديف گودرز ، دبير سپاه و ويستهم ، اسپهبد سواد ( سورستان - عراق ) كه داراى لقب بسيار عالى هزار فت « 1 » بوده و يزدگشنسب پادوسبان زوابى يكى از استانهاى سورستان ( زوابى جمع زاب است و زاب نام دو رود بوده كه در سورستان جريان داشته و به نام زاب بزرگ و زاب كوچك خوانده مىشدهاند ) و فيرك كه او هم داراى لقب مهران بوده ، و گودرز دبير سپاه و جشنساذربيش « 2 » دبير خراج كه همه از بزرگان و قدرتمندان درجهء اول كشور و در مقامى بودهاند كه مىتوانستهاند دربارهء انتخاب شاه تصميم بگيرند آورده است . از اين نوشته چنين پيداست كه روانگان ديبهر در اين دوران هرچند داراى وظيفهاى وابسته به امور دينى بوده ولى سمت او صرفا دينى نبوده ، بلكه از طبقهء دبيران به شمار مىرفته و سمت دينى اختصاص به موبدان موبد داشته كه هميشه و در همهجا با همان عنوان موبدان موبد ذكر مىشده ، نه با عنوانى ديگر . « 3 »
--> ( 1 ) . در كتاب الاخبار الطوال دينورى اين كلمه هزرافت چاپ شده كه تحريف است . ( 2 ) . الاخبار الطوال ، ص 55 . ( 3 ) . مرتبهء كسانى كه در نامهء تنسر براى شركت در انتخاب جانشين شاه پس از مرگ او ذكر شده ، -